روانشناسی رشد

روانشناسی رشد psychology                          

 

18/12/90

تعریف روانشناسی رشد growth : رشد عبارتست از همه تغییرات و تحولاتی که از زمان تشکیل سلول تخم تا هنگام مرگ در انسان روی می دهد.  رشد حرکتی مستمر ، دائمی و پیوسته بوده ، گاهی آهسته و زمانی همراه با جوش و خروش است . ممکن است کیفیت رشد ملموس نباشد ، ولی نباید تصور کرد که جریان رشد متوقف شده است . رشد دارای ابعاد مختلف جسمی ، عاطفی ، عقلانی ، شخصیتی ، اجتماعی و شناختی است .

تعریف یادگیری Learning : تغییرات نسبتاً پایدار در رفتار یک شخص که ناشی از تجربه است.

تعریف رَسش (پختگی) Maturation : به معنای پختگی و رسیدگی است . تغییرات زیستی است ، عبارتست از تمام تغییران و تحولاتی که عامل اصلی در آن گذشت زمان همراه با تکامل سیستم عصبی است .

نکته : تجربه در رَسِش نقش چندانی ندارد. رشد حرکتی از یک نمونه رسش است.

تغییرات رشد چه ویژگیهای دارد؟

1- تغییرات در رشد به گونه ای منظم صورت می گیرید.

2- تغییرات دارای هدف و جهت است

3- دگرگونی ها حالتی ، تراکمی و انباشتی است و با رشد موجود زنده این تغییرات همراه با چندگانگی و پیچیدگی رخ می دهد.

گونه های تغییر در فرآیند رشد را بنویسید؟

1- تغییر در اندازه و مقدار :

این تغییرات بخصوص در رشد بدنی دیده می شود . اعضای داخلی بدن از جمله قلب ، کلیه ها ، شش ها و معده سال به سال بزرگتر می شود . در رشد عقلی نیز همین تغییرات دیده می شود . هر سال بر تعداد لغاتی که کودک می داند افزوده می شود.

2- تغییر در نسبت (تناسب بدن) :

تا موقع ای که کودک به سن بلوغ نرسیده است بدن وی از تناسب با بدن بزرگسالان تفاوت دارد . در رشد عقلانی نیز همین تغییر در نسبت دیده می شود . در سالهای اول کودکی بین تخیل و واقعیت رابطه نزدیک وجود ندارد ، ولی با گذشت زمان عنصر خیال جای خود را به واقعیت می دهد.

3- ناپدید شدن بعضی از قسمتهای بدن (غده تیموس) :

مهمترین قسمت که در حین رشد کودک کم کم ناپدید می شود غده تیموس یا غده طفولیت که در سینه جای دارد . دندانهای طفولیت و از جمله مشخصات روانی کودک که رفته رفته ترد شده و از میان می رود ، سخنان بی جا و پرگویی های بچه گانه و نیز علاقه فراوان به استشمام و کشف اشیاء است.

4- کسب مشخصات تازه (مثلاً رویش دندانی)

 

17/1/91

ماهیت و ویژگیهای رشد در انسان را بنویسید.

1- رشد با الگویی معین همراه است . از 4 تا 16 هفتگی نوزاد بر عضلات چشم خود تسلط می یابد. از 28 تا 40 هفتگی نوزاد بر بدن و دستهای خود مسلط می شود. قادر به نشستن می شود . در سال سوم کودک جملاتی را می سازد. در سال پنجم از نظر عقلانی رشد می کند.

2- در رشد عکس العمل ها  ابتدا جنبه عمومی دارد و سپس اختصاصی می شود . پیش از هر چیز این موضوع را در عکس العمل های عضلانی کودک می توان دید . کودک پیش از آنکه یکی از اعضای بدن خود را حرکت دهد تمام بدنش را به حرکت در می آورد. کودک ابتدا دست خود را حرکت می دهد بعد آن را به طرف چیزی دراز می کند. کودک پیش از آنکه بتواند اشیاء کوچک را ببیند ، اشیاء بزرگ را می بیند و علت این موضوع آنست که چشمهای او در ابتدا هنوز آنقدر هماهنگ نشده است که بر روی اشیاء کوچک متمرکز شود. همچنین هنگام لباس پوشیدن ، اول بدن کودک حرکت می کند تا رفته رفته حرکت منحصر به دستها می شود . در مورد صحبت کردن نیز همین وضع دیده می شود ابتدا صداهای بی معنا ، سپس لغت با معنا را فرا می گیرد.

3- رشد جریانی مداوم است . ظهور دندانهای کودک در سال اول ممکن است این فکر را بوجود آورد که آنها به طور ناگهانی رشد کرده است ولی این تصور صحیح نیست زیر هنگامی که 5 ماه از دوران جنین بیشتر نگذشته است دندانها شروع به رشد می کند . تکلم نیز یک مرتبه پدیدار نمی شود بلکه به تدریج با فریاد و گریه و سایر صداهایی که نوزاد ایجاد می کند شروع می شود و پس از طی مرحله تکامل به تکلم منجر می شود.

4- اختلافات فردی در فرآیند رشد کم و بیش ثابت است . رشد ناقص نشان داده ، کودکانی که در سالهای نخستین کوتاه قد بوده در سالهای بعد نیز کوتاه قد می شوند.

5- تکامل قسمتهای مختلف بدن به مقدار متفاوت حاصل می شود. تمام قسمتهای بدن به یک مقدار رشد نمی کنند و همه جنبه های رشد عقلانی به یک اندازه تحقق نمی یابد. مغز از 6 تا 7 سالگی به منتهای بزرگی خود می رسد ولی بعد از آن مغز از نظر فعالیت بزرگ خواهد شد. قلب ، کلیه دستگاه گوترش در طی سالهای نوجوانی رشد بسزایی دارند . پا ، دست و بینی در آغاز دوران نوجوانی از حداکثر رشد برخوردار می شوند.

6- رشد را می توان پیش بینی کرد. با کمک اشعه ماوراء بنفش (اشعه ایکس) استخوانهای مچ کودک را مورد بررسی قرار می دهند که معلوم می شود قد نهایی وی چقدر خواهد بود.

 

24/1/91

 

پیاژه : پیاژه چهار عامل را در رشد تفکر انسان مؤثر می داند :

1- بلوغ زیست شناختی (این بلوغ به رشد و تغییر ساختار زیستی اشاره دارد.)

2- کسب تجربه از محیط فیزیکی

3- کسب تجربه از محیط اجتماعی

4- تعادل جویی (تعادل جویی از طریق درون سازی (جذب) و برون سازی (انطباق) فرد را از حالت عدم تعادل به سمت سازگاری رخ می دهد.

پیاژه مراحل رشد شناختی را به صورت زیر بیان می کند:

1- مرحله حسی - حرکتی (از بدو تولد تا 2 سالگی)

2- مرحله پیش عملیاتی (از 2 تا 7 سالگی)

3- مرحله عملیات عینی (از 7 تا 11 سالگی)

4- مرحله عملیات صوری (از 11 سالگی به بعد) رشد شناختی فرد به بالاترین سطح خود می رسد . مثل حل مسأله یا قادرند منطق را در مسایل مختلف به کار ببرند.

روانشناسي رشد : development    31/1/91

مطالعه علمي رفتار و فرآيندهاي عالي

ذهن . مطالعه علمي رفتار و فرآيند

چرخه ي رشد زندگي انسان : از لقاح شروع مي شود ( يعني قبل از تولد )

يكسال اول             _______              نوزادي

1 تا 2 سالگي         _______              طفوليت

2تا 6 سالگي         _______             دوران اول كودكي

6 تا 12 سالگي      _______             دوره دوم كودكي

12تا 20 سالگي     _______             نوجواني

20 تا 40 سالگي    _______             جواني

40 تا 60 سالگي    _______             ميانسالي

60 به بالا                _______             دوران پيري

دوره بلوغ در دختران از 11 سالگي شروع تا 13 سالگي تمام مي شود . در پسران از 13 سالگي شروع مي شود و تا 17 سالگي تمام مي شود .

مراحل رشد رواني – جنسي را از ديدگاه فرويد بنويسيد ؟ ( 5 مرحله )

مرحله اول مرحله دهاني است از بدوتولد تا يك ونيم سالگي (18 ماهگي ) بچه از شير خوردن لذت مي برد ارضاء بيش از حد در اين دوره و محروميت آن ، بچه دچار مشكل مي شود . ( اگر كودك شير زياد بخورد بدبين مي شود تعادل بخورد خوشبين مي شود )

مرحله دوم مقعدي : اين مرحله از يك سالگي تا 3 سالگي بچه بايد در اين دوره كودك نظافت دستشويي رفتن را ياد بگيرد اگر مادر بي خيال باشد يا سخت گير باشد باعث تثبيت شخصيت مي شود در بزرگسالي دچار وسواسي بودن يا خصيص مي شود .

مرحله سوم فاليك يا آلتي : از 3 سالگي تا 5 سالگي را گويند در اين مرحله كودك تمايلات جنسي ناخودآگاه به والدجنس مخالف پيدا مي كند .( غده اديپ براي پسران ) – ( غده الكترا براي دختران ) اديپ شخصي است كه پدرش را ميزند و مي كشد تا با مادرش ازدواج كند .

اين مسيله در 5 تا 6 سالگي بايد در كودك حل شود اگر حل شد موفقيت – آميز است اگر حل نشد در بزرگسالي با والدين مشكل پيدا مي كند اين مرحله خيلي مهم است از نظر جنسي اگر حل نشود باعث عقده اديپ مي شود در پسران و در دختران الكترا مي شود .

مرحله چهارم نهفتگي از 6 تا 11 سالگي را مي گويند كه اين مرحله انرژي جنسي كد مي شود و تمام انرژي كودك صرف بازي با دوستان يا ليبيدو

و همسالان و امور مربوط به مدرسه و اجتماع مي شود .

آخرين مرحله مرحله پنجم مرحله تناسلي است كه از 12 سالگي تا 15 سالگي را مي گويند در اين دوره تمام انرژي جنسي معطوف به جنس مخالف مي شود يا كودك و نوجوان ارتباط عاطفي ، رواني با دنياي بيرون غير از والدين اتخاذ مي كند .

 

 

روانشناسی رشد   4/3/91

 

ديدگاه استانلي هال درباره نوجواني :

نوجواني را دوره دوباره تولد مي گويند زيرا در اين دوره عالي ترين خصوصيات انساني و اولين ويژگيهاي تمدن انساني ظاهر مي شود اين دوره يك دوره حساس در رشد است و نقش مهمي در شكل گيري نقش فرد دارد . همچنين اين دوره را دوره طوفان يا فشار مي گويند اعتقاد استانلي هال افراد در دوران نوجواني دست خوش تغييرات چشم گيري مي شوند غالبا بانوسانات عاطفي ، هيجانات شديد ، احساسات متناقص و تغييرات فيزيولوژي و عواطف پرتنش همراه است .

عده اي از روانشناسان معتقدند لزوما دوره نوجواني دوره طوفان و فشار نيست اين امر معلول دو علت است آن را بنويسيد ؟

1-     بسياري از والدين در دادن استقلال به نوجوانان دچار تعارض هستند و شايد درك درستي از نيازهاي مبرم نوجواني به استقلال ندارد در نتيجه فرزندان خود را عصيانگر و ياغي مي دانند .

2-    وسايل ارتباط جمعي امروزه در تربيت نوجوانان و جوانان تاثيرات منفي گذاشته است و غالبا نوجوان را افرادي پرخاشگر ، از خود بيگانه و ضد اجتماعي معرفي مي كنند. مثلا در فيلمهاي غربي دختر نوجوان از منزل فرار مي كند يا پسر نوجوان به گروه بزهكاران يا مواد مخدر روي مي آورد .

نظريه آنافرويد 2 نوع مكانيسم دفاعي را مطرح كرده است آن را توضيح دهيد ؟

1- رياضت طلبي                                   2- فلسفه بافي

1- رياضت طلبي : در رياضت طلبي نوجوان سعي مي كند وجود اميال غريزي و جنسي و خواسته هاي مادي خود را انكار كند زيرا از اين واهمه دارد كه اختيار آنها را از دست بدهد و در اين عمل سعي مي نمايد از خوردن ، خوابيدن ، پوشيدن خودداري كند يعني به طور كلي منكر لذتهاي زندگي مي شود .

2- فلسفه بافي : در فلسفه بافي نوجوان سعي مي كند به شكل انتزاعي و در قالبهاي فلسفي و نظري مسائل شخصي خود را بيان كند .

ديدگاه اريكسون در مورد رشد نوجواني يا رشد رواني – اجتماعي را بنويسيد ؟

( سال اول تولدش )

1-     اعتماد در مقابل بي اعتمادي : در اين مرحله نيازهاي زماني كودك اهميت دارد ما در منبع ارضاء نيازهاي كودك است و تنها كسي است كه علاوه بر رفع نيازهاي غريزي به نيازهاي عاطفي هم توجه مي كند .

( 2 تا 3 سالگي )

2-    خود مختاري در برابر شك و ترديد : اين مرحله با كنترل ادرار در كودك آغاز مي شود اگر كودك نتواند انتظارات والدينش را در زمينه كنترل ادرار برآورده سازد دچار شك وترديد مي شود. ( بدين وسيله پايه و اساس مشكلات كودك در آينده پي ريزي مي شود در اين مرحله از زندگي اساس عشق ، نفرت ، همكاري ، اراده ، پايه ريزي مي شود . )

( 3 تا 5 سالگي )

3 – ابتكار در برابر احساس و گناه : در اين مرحله كودك فعاليتهاي جديد را آغاز مي كند و شروع به كنجكاوي و اكتشافات محيط مي كند مثل كشف سرگرمي هاو رغبتها

( 6 تا 12 سالگي )

4-كارآيي ( يعني سعي و كوشش )  در برابر حقارت : در اين مرحله كودك بايد تلاش نمايد نسبت به هم قطارانش ( يا همكلاس هايش ) احساس موفقيت كند .

( 12 تا 20 سالگي )

5- بحران هويت در برابر سردرگمي : در اين مرحله اكثريت نوجوان يك سوال اساسي و مهمي دارند اگر ارزشهاي نوجوان با ارزشهاي خانواده و اجتماع در تعارض باشد نوجوان بحران هويت يا سردرگمي را در نقش خود ايفا خواهد كرد ( مثال : هويت در انتخاب شغل ، هدفهاي تربيتي ، تحصيل و گرنه پراكندگي نقش مي شود )

از اينجا مي شود جواني ( 20 تا 40 سالگي )

1-     صميميت در مقابل انزوا : در اين مرحله ( جواني ) جوانان مي توانند با ديگران روابط صميمانه برقرار كنند ايجاد يك رابطه نزديك با ديگران مستلزم گذشت ، فداكاري دوجانبه است اگر فرد نتواند در انجام روابط صميمانه خود با ديگران موفق شود به سمت انزوا مي رود .

2-     دوره ميانسالي : شاهد رشد فرزندان است فرزندش وارد دانشگاه شده ، آدم مفيد شده ( دوره تحرك ) به دوره ميانسالي مي گويند .

( 65 تا مرگ )

3-    انسجام خود يا تماميت در برابر نااميدي : اگر مراحل قبلي با موفقيت و به طور صحيح طي نشود فرد در زندگي خود با ياس مواجه خواهد گرديد

اصولي را كه بايد براي استحكام خانواده ( زندگي زناشويي ) رعايت كرد بنويسيد ؟

يا عوامل موثر در استحكام خانواده را بنويسيد ؟

1- صميميت

2- احترام متقابل

3- گذشت و فداكاري

4- محبت

5- اعتماد

6- صداقت

ويژگيهاي باليني كودكان پيش فعال :

1- توجه

2- تكانشگري

3- پيش فعالي

توجه :

1-     اغلب نمي توانند كارهايي را كه شروع كرده به پايان برسانند اغلب گوش نمي كنند به آساني دچار هواس پرتي مي شوند در انجام فعاليت هاي بازي مشكل دارند .

2-    تكانشگري : اغلب قبل از فكر كردن اقدام به عمل مي كنند به سرعت از يك فعاليت به فعاليت ديگري مي پردازند در سازماندهي فعاليت ها مشكل دارند غالبا در كلاس فرياد مي زنند و نظم كلاس را به هم مي ريزند .

3-    پيش فعالي : به شدت در اطراف اشياء مي دوند و از در و ديوار بالا مي روند در آرام نشستن مشكل دارند و به شدت نا آرام هستند از آرام نشستن روي صندلي ناتوانند در جريان خواب بيش از حد حركت مي كنند هميشه در حال حركت است انگار سوار موتور است .

انواع بازي در كودكان : بازي آزاد يا تمريني – بازيهاي نمادين يا تخيلي

ابعاد فرزند پروري :

1-     مقتدرانه : نظارت و كنترل با عواطف و عقل است .

2-    استبدادي : والدين از نظر عاطفي به كودك ، محبت ندارند محدوديت قايل شدن ، نظارت و كنترل شديد است و كودك ياد مي گيرد از خانه فرار كند  ( درماندگي آموخته شده )

3-    سهيل گير : فرصت در اختيار كودك براي مسيوليت پذيري وجود ندارد يعني اجازه تمرين و ممارست براي كودك نياز ندارد .

4-    خانواده هاي بي بند و بار ( بي توجه ) هيچ ضابطه اي براي زير ساخت رشد عاطفي ، شناختي ندارد يعني نه براي كودك محبوبيت ، محبت ، پذيرش ، كنترل ، نظارت  نيست .

نظريه مارسيا در مورد هويت بنويسيد ؟

از نظر مارسيا هويت سازمان دروني وخود جوش و پويا است كه از توانايي ها ، باورها ، تجارب گذشته و نيازها نشات مي گيرد

چهار نوع هويت را مارسيا مطرح كرد را نام ببريد ؟

1- هويت كسب شده

2- هويت زودرس

3- ابهام هويت

4- خويشتن يابي

عواملي كه در شكل گيري هويت نقش دارند را نام ببريد ؟

1- خانواده

2- مدرسه

3- محله زندگي

4- نهادهاي اجتماعي و مذهبي        

5- رسانه هاي گروهي

ويژگي هاي خود مركز بيني ( خود محوري ) از ديدگاه ديويد آلكايند ؟

1- انتقاد از افراد صاحب قدرت

2- تمايل به مجادله

 3- توجه به خود

4- دوگانگي در فكر وعمل

5- بلا تصميمي

6- خود محوري  

علل افسردگي در نوجواني را بنويسيد ؟

1- وراثت

2- عوامل  ( مثل يك رابطه عاطفي يا شكست در عشق

3- استرس  ( فشار رواني مثل مرگ عزيز ، مرگ همسر يا فقر مالي )

4- جنسيت  ( دختران بيشتر از پسران در معرض افسردگي هستند )

5- هويت نقش جنسي  ( دوجنسي بعضي از افراد هويت دوگانه آنتوژني )

6- افكار مربوط به خود ( افكاري كه توي ذهنش دارد )

علل بزهكاري چيست ؟

1- فقر اقتصادي

2- ساختار اجتماعي جامعه

3- عوامل ارثي يا فيزيولوژيك